რამდენიმე ტერმინი ტაოს ქართულიდან

ანოტაცია

თურქეთში მცხოვრებ ძირძველ თუ მუჰაჯირ ქართველთა შთამომავლების მეტყველების შესწავლას ამ ბოლო პერიოდში განსაკუთრებული ყურადღება ენიჭება, რაც დადასტურებულია ლინგვისტიკური კვლევებით.

ჭოროხის აუზის ქართული მოსახლეობის დღევანდელ მეტყველებაზე დაკვირვება და ანალიზი ადასტურებს იმას, რომ აქაურთა ცხოვრების წესი, ტრადიციები, საოჯახო თუ სამეურნეო საქმიანობა და მათი ამსახველი ლექსიკა ერთიანი ქართული კულტურულ-ისტორიული სივრცის განუყოფელი ნაწილია.

ჭოროხის აუზის „ქვეყნებიდან“ (იმერხევი, კლარჯეთი, შავშეთი, ტაო) განსაკუთრებულ ყურადღებას იქცევს ტაოს ქართული და მასში შენახული უძველესი სიტყვა-ფორმები,
ტერმინები. 

მესაქონლეობა, მიწათმოქმედება, მეფუტკრეობა, მეთევზეობა – ეს ის დარგებია, რომლებსაც ოდითგანვე მისდევდა (და დღესაც ასეა) ტაოს მექართულე სოფლების მოსახლეობა. 

დასახელებული დარგებიდან ჩვენს ყურადღებას იპყრობს რამდენიმე ტერმინი:

კოდი, კოდი გურგვალი – საფუტკრე სახლი, განსხვავდება ერთმანეთისაგან ფორმის
მიხედვით (ტერმინი კოდი ტაოში სხვადასხვა მნიშვნელობით გამოიყენება, ერთი მნიშვნელობა კი მეფუტკრეობას უკავშირდება); 

ლაფერი / შეში კოვზი – თაფლის ამოსაღები/თაფლის ჩასაწური;
(მ)კედი – ძაფი (ანკესზე მიბმული ძაფი);
ფხაჲ – თევზის ძვალი;
კალტავარი – სათივე;
საყელო – ძროხის საბმელი;
მაჭა – გუთნის ტარი;
საფორჩხელი – ფოცხი;
საწური – ყველის გასაწური, დასაწური... სახილაჲ – თაფლის, სკის სახილავი დანა; გამოხილვა – ფუღუროდან თაფლის გამოტანა;

ჭოროხის აუზის მექართულე სოფლების მეტყველების შესწავლა გრძელდება. საინტერესოა ტაოს ქართველთა მეტყველებაში დადასტურებული ტერმინების აღწერა, შედარება ქართული ენის სამხრული და სხვა კილოების მასალასთან, რასაც მნიშვნელოვანი ადგილი დაეთმობა ჩვენს მოხსენებაში. სწორედ ეს განაპირობებს ჩვენი კვლევის სიახლესა და აქტუალურობას. ამასთან, იგი ხელს შეუწყობს და გაამდიდრებს ქართული ენის სამხრული კილოების შესწავლის მიზნით ერთიანი სურათის შექმნას.