საისტორიო წყაროებში დადასტურებული ერთი რიგის იურიდიული ტერმინებისათვის (ძეგლი, ძეგლისწერა, ძეგლი-განაჩენი, ძეგლთდება )

ავტორები

  • ნანა ხოჭოლავა-მაჭავარიანი

საკვანძო სიტყვები:

საისტორიო წყაროები, იურიდიული ტერმინოლოგია, ძეგლისწერა, ძეგლთდება

ანოტაცია

The terms dzeglists’era, dzegli-ganacheni, dzegltdeba attested in the Georgian historical sources are based on the term dzegli “monument”.

The main meaning of the term ძეგლი is a multifunctional sacred stone niche that is erected by a human as material evidence of the eternal agreement and obligation to the Lord and society.

The establishment of this word as a legal term reflects a certain historical process – the oldest rule of writing the law on stone used in manuscripts, c.f. dzegli “a stone niche depicting agreement and obligation” > “a written document depicting approved obligations”.

Dzeglists ’ era means writing the laws, the written definitions of the law.

Dzegli-ganacheni is a written expression of the law enacted as a result of
the judgment.

dzegltdeba/dzeglisdeba is the legalization of the written decision of
lawmakers made as a result of the judgment, i.e., the universal law.

Generally, the legal meaning of the word ძეგლი is not unfamiliar to the Georgian folk consciousness. The term ძეგლთდება/ძეგლისდება was derived on the basis of the dialectal folk terminology by King George V the Brilliant and used for proper purposes. This assumption is based on 1. The terms that still exist in the mountain dialects of Eastern Georgia (dzegli,
dzengli, dzeglis dadeba, danadebi, dast’uris dzegli, ẖar-kvabit dzengli,
medzengle, etc.); 2. The antiquity and nature of the folk customs and traditions related to them; 3. The attestation of these terms (dzegli/dzengli/dzergi; dzegne/dzegni) in another dialectal area, i.e., Southwest Georgia.

Thus, ძეგლი “an erected multifunctional sacred niche” > dzegli “a material
expression of agreements and obligations, the laws (a niche, a manuscript)”
> 1. dzeglists’era “writing the laws; the written definitions of the law”; 2. dzegli-ganacheni “a written document of the laws enacted as a result of the judgment”; 3. dzeglisdeba “the legalization of the written decision of lawmakers, i.e., enacting the universal law”.

ავტორის ბიოგრაფია

  • ნანა ხოჭოლავა-მაჭავარიანი

    თსუ არნოლდ ჩიქობავას სახელობის ენათმეცნიერების ინსტიტუტი

წყაროები

აბულაძე, 1973 – ი. აბულაძე, ძველი ქართული ენის ლექსიკონი, თბილისი.

ბერძენიშვილი, 2005 – დ. ბერძენიშვილი, ნარკვევები, თბილისი.

ბიწაძე, 2015 – ს. ბიწაძე, რელიგიური დღესასწაულები ხევში, სადოქტორო საგანმანათლებლო პროგრამა, საქართველოს საპატრიარ-ქოს წმიდა ანდრია პირველწოდებულის სახელობის ქართული უნივერსიტეტი ,,ეთნოლოგია“, თბილისი.

გიგინეიშვილი, 2016 – ბ. გიგინეიშვილი, ქართული ენის ისტორიულ-ეტიმოლოგიური ლექსიკონი (ა-მ), თბილისი.

გიორგობიანი, 2013 – თ. გიორგობიანი, ძველბერძნულ-ქართული ლექსიკონი, თბილისი.

თანდილავა, 2013 – ალ. თანდილავა, ლაზური ლექსიკონი, თბილისი.

კიკნაძე, 2009 – ზ. კიკნაძე, ანდრეზები, 2009, თბილისი.

ეთნ. ლექსკ., 2013 – ქართული მატერიალური კულტურის ეთნოგრაფიული ლექსიკონი, თბილისი.

მესხია 1954 – შ. მესხია, ძეგლი ერისთავთა, მსკი, თბილისი.

მც. სჯ. კან., 1972 – მცირე სჯულის კანონი, გამ. მოამზადა ელგუჯა გიუნაშვილმა, თბილისი.

მცხ. ხელნ., 1981 – მცხეთური ხელნაწერი, (მოსეს ხუთწიგნეული, ისუ ნავე, მსაჯულთა, რუთი), ტექსტი გამოსაცემად მოამზადა და გამოკვლევა დაურთო ელ. დოჩანაშვილმა, თბილისი.

ნადირაძე, 2001 – ე. ნადირაძე, საქართველოს მემორიალური კულტურა, თბილისი.

საბა, 1991; 1993 – სულხან-საბა ორბელიანი, ლექსიკონი ქართული, თბილისი.

სარჯველაძე, 2001 – სარჯველაძე, ძველი ქართული ენის სიტყვის კონა, თბილისი.

ქსძ, 1963 – ქართული სამართლის ძეგლები,1, თბილისი.

ქსე, 1987 – ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, 11, თბილისი.

ქეგლ – ქართული ენის განმარტებითი ლექსიკონი 8 ტომად, არნ. ჩიქობავას საერთო რედაქციით, 1950-1964 წწ., თბილისი.

ქეშიკაშვილი, 1991 – ი. ქეშიკაშვილი, ძეგლის გავრცელების არეალის და მნიშვნელობისათვის, ეტიმოლოგიური ძიებანი, თბილისი.

ჩუბინაშვილი, 1961 – ნ. ჩუბინაშვილი, ქართული ლექსიკონი, ალ. ღლონტის რედაქციითა და გამოკვლევით, თბილისი.

ჩუბინაშვილი, 1984 – დ. ჩუბინაშვილი, ქართულ-რუსული ლექსიკონი, მეორე ოფსეტური გამოცემა, თბილისი.

ცოცანიძე, 2012 – გ. ცოცანიძე, თუშური ლექსიკონი, თბილისი.

ძვ. აღ., 1989 – წიგნნი ძუელისა აღთქუმისანი, ნაკვეთი I, შესაქმისა, გამოსლვათაჲ, გამოსაცემად მოამზადეს ბ. გიგინეიშვილმა და ც. კიკვიძემ, თბილისი.

ჭინჭარაული, 2005 – ა. ჭინჭარაული, ხევსურული ლექსიკონი, თბილისი.

ხახიაშვილი, 2017 – ნ. ხახიაშვილი, უდებ-ი სიტყვის სემანტიკისათვის, იკე, XLV, თბილისი.

ხოჭოლავა-მაჭავარიანი, 2018 – ნ. ხოჭოლავა-მაჭავარიანი, კვლავ ძეგლის მნიშვნელობისათვის ქართულში“, ქესს, 2018, თბილისი (იბეჭდება).

ჯავახიშვილი, 1982 – ივ. ჯავახიშვილი, სახელმწიფო სამართალი, თხზ. თორმეტ ტომად, ტ.6, თბილისი.

ჯაფარიძე, 1982 – ვ. ჯაფარიძე, ადრეული შუა საუკუნეების არქეოლოგიური ძეგლები ქვემო ქართლიდან, თბილისი.

ჯორჯანელი, 2003 – კ. ჯორჯანელი, ქართულ სინონიმთა ვრცელი ლექსიკონი, თბილისი.

ჩამოტვირთვები

გამოქვეყნებული

2018-01-17

როგორ უნდა ციტირება

საისტორიო წყაროებში დადასტურებული ერთი რიგის იურიდიული ტერმინებისათვის (ძეგლი, ძეგლისწერა, ძეგლი-განაჩენი, ძეგლთდება ). (2018). ტერმინოლოგიის საკითხები, 3, 267-279. https://terminology.ice.tsu.ge/terminology/article/view/162