ტერმინოლოგიის საკითხები ქართულ ჟესტურ ენაში
საკვანძო სიტყვები:
ქართული ჟესტური ენა, ჟესტწარმოება, ქართული ჟესტური ენის საარჩევნო ლექსიკონიანოტაცია
ქართული ჟესტური ენის წარმოშობის შესახებ წერილობითი მასალები ან რაიმე ისტორიული წყაროები არ მოიპოვება. ჩატარებული ლინგვისტიკური კვლევებით დგინდება, რომ ეს არის ბუნებრივი ენა, მაგრამ ჟესტური ენები ზეპირი კომუნიკაციის ენებია და, ცხადია, არსად
მოიპოვება ტექსტური სახის ჩანაწერები. არც ამ ენის კორპუსი არ არის ჯერ შექმნილი. ამდენად,
ლინგვისტიკური კვლევების დროს ძირითადად ენის წყაროებს – ყრუ პირების ჟესტურ მეტყველებას ვეყრდნობით. ქართულ ჟესტურ ენასთან დაკავშირებული ისტორიული ან დიაქრონიული მსჯელობა, ცხადია, გარკვეულ სირთულეებთანაა დაკავშირებული ზემოთ მოხსენებული
მიზეზების გამო.
სხვა ჟესტური ენების მსგავსად, ქართულ ჟესტურ ენაში სიტყვაწარმოება ანუ ჟესტწარმოება უნდა განხილული იქნეს, როგორც გარკვეული სახის შემოქმედებითი პროცესი. საგულისხმოა, რომ ამ ენის მომხმარებლებს არ ჰქონდათ რიგი სიტყვების მოხმარების საჭიროება და
შესაბამისად, არც არსებობს ენაში ასეთი სიტყვები (მაგალითად, ეგზიტენციალიზმი, კუბიზმი, დადაიზმი, გავეშებული, განარნარებული, გასისინებული, წიწინი, პოლიფონია და სხვ.) დრო
და ეპოქა, ასევე ყრუთა თემის შემდგომი განვითარება ითხოვს ახალი სიტყვა-ჟესტების წარმოქმნას. განსაკუთრებით კი პრობლემურია ტერმინთა წარმოქმნა ამ ენაში. როგორც ყველა ბუნებრივი ენა, ჟესტური ენებიც უნდა იცავდნენ ტერმინშემოქმედების იმ სავალდებულო ნორმებს,
რომლებიც ასე მნიშვნელოვანია ზოგადად ტერმინოლოგიისათვის. არსებობს აპრობირებული
მოდელები, რომელთა შესახებაც ვისაუბრებ მოხსენებაში. ეს მოდელები წარმატებით გამოიყენება ჟესტური ენების ტერმინების შესაქმნელად. სასურველია ამ მულტიპროფესიული მოდელების დანერგვა ქართული ჟესტური ენის ტერმითა წარმოებისას.
ვფიქრობ, რომ ქართული ჟესტური ენის ტერმინთა წარმოება, სასურველი იქნება, თუ ქართული ენის ტერმინოლოგიური ქოლგის ქვეშ აღმოჩნდება. აქვე გასათვალისწინებელი იქნება ამ ენის დამახასიათებელი სპეციფიკური გარემოებები და, ცხადია, სავალდებულო უნდა იყოს სათანადო ლინგვისტიკური კვალიფიკაციის ქონა ჟესტური ენის ტერმინოლოგიაზე მომუშავე ადამიანებისთვის.
წყაროები
ლექსიკონი 2015 – თამარ მახარობლიძე, ქართული ჟესტური ენის ლექსიკონი, ილიას სახელმწიფო უნივერსიტეტის გამომცემლობა, თბილისი.
მახარობლიძე 2005 – თამარ მახარობლიძე, დესტინაციურ სისტემათა ტიპოლოგია (ქართული და ბასკური ენების მასალა), ნეკერი, თბილისი.
მახარობლიძე 2012 – თამარ მახარობლიძე, ქართული ჟესტური ენა, თბილისი.
მახარობლიძე 2015 – თამარ მახარობლიძე, ქართული ჟესტური ენის საარჩევნო ლექსიკონი, აშშ საელჩო, ილიას სახელმწიფო უნივერსიტეტის გამომცემლობა, თბილისი.
Bybee 2003 – Joan Bybee, Cognitive Processes in Grammaticalization. 145-167 In: Cognitive and Functional Approaches to Language Structure. Vol. 2 of The New Psychology of Language. Ed. Michael Tomasello.: Lawrence Erlbaum, Mahwah, NJ.
Haspelmath 2004 – Martin Haspelmath, On Directionality in Language Change with Particular Reference to Grammaticalization. 17-44. In: Up and down the Cline 2 The Nature of Grammaticalization. Eds. Olga Fischer, Muriel Norde and Harry Perridon. Benjamins, Amsterdam.
Hopper 1991 – Paul Hopper, On Some Principles of Grammaticization. 149-187. In: Focus on Theoretical and Methodological Issues. Vol. 1 of Approaches to Grammaticalization. Eds. Elizabeth Closs Traugott and Bernd Heine. Benjamins, Amsterdam.
Janzen 2012 – Terry Janzen, Lexicalization and Grammaticalization. 816-841. In: Sign Language – An International Handbook. Eds. Roland Pfau, Markus Steinbach and Bencie Woll. Berlin, Boston: De Gruyter Mouton. doi: https://doi.org/10.1515/9783110261325
Wilcox 2007 – Wilcox Sherman, Routes from Gesture to Language. 107-131. In: Verbal and Signed Languages: Comparing Structures, Constructs and Methodologies. Eds. Elena Pizzuto, Paola Pietrandrea and Raffaele Simone. Mouton de Gruyter, Berlin.
